Yürüyüşte yaralanma olduğunda kişinin durumunu değerlendirmek ve kötüleşmesini önlemek önemlidir. Bu yazıda profesyonel yardım alınana kadar uygulanacak temel adımlar bulunur.
Önce olay yerini inceleyin
Düşen kişiyi kaldırmadan önce çevrede taş düşmesi, araç hareketi, su, ateş veya başka bir tehdit olmadığından emin olun. Başını çarpıp çarpmadığını, bilincini kaybedip kaybetmediğini, neresinin ağrıdığını ve ne olduğunu sorun. Ardından solunumu, ağır kanamayı ve yanıt verme yetisini kontrol edin. Bilinç veya solunum bozukluğunda ya da büyük kanamada hemen acil yardım çağırın ve eğitim düzeyinize göre hareket edin. Düşme çarşakta olduysa olay yerini değerlendirmek diğer katılımcıları korumaya da yardım eder.
Yaralıyı yalnızca doğrudan tehlikede ya da kurtarma ekibinin talimatıyla hareket ettirin. Gereksiz hareket ciddi düşüşten sonra durumu kötüleştirebilir. Yüksekten düşme, şiddetli darbe, boyun veya sırt ağrısı, uyuşma ve uzuvlarda güçsüzlük özellikle dikkatli yaklaşım gerektirir. Kişi güvenli yerde yatıyorsa yanında kalın ve gördüğünüz belirtileri kurtarma ekibine aktarın. Talimat beklerken genel durumunu izleyin.
Uzvu değerlendirin
Kişiyi ağrılı hareketlere zorlamadan yaralı tarafı sağlıklı tarafla karşılaştırın. Böylece uzvun konumu ve durumundaki farkları görmek kolaylaşır. Yaralanma engebeli patikada olduysa çıkışa karar vermeden önce ulaşılabilir yerleri inceleyin. Şu belirtilere dikkat edin:
- belirgin şekil bozukluğu veya olağandışı konum;
- hızla artan şişlik ve şiddetli ağrı;
- açık yara veya görünen kemik;
- yaralanmanın alt kısmında uyuşma, karıncalanma, solukluk veya soğukluk;
- bacağa basamama veya kolu kullanamama.
Bu belirtiler ve ağır yaralanma mekanizması acil profesyonel değerlendirme gerektirir. Kişi konuşabiliyor olsa bile belirgin şekil bozukluğu veya duyu değişikliği ciddi soruna işaret eder. Eklemi kendiniz yerine oturtmaya veya biçimi bozulmuş uzvu düzeltmeye çalışmayın. Bu hareket hasarı artırabilir. İncelemede tam olarak ne gördüğünüzü uzmanlara bildirin.
Yaralanmayı koruyun
Yükü kesin ve uzvu en rahat konuma getirin. Şişlik büyüyüp çıkarmayı zorlaştırmadan önce yüzük, saat ve sıkı eşyaları çıkarın. Deriyi ve duyuyu izleyerek bez üzerinden kısa aralıklarla soğuk kompres uygulanabilir. Buz deriye doğrudan değmemelidir. Düşmeden sonra el şişiyorsa yüzüğü erken çıkarmak ek sıkışmayı önler.
Kişi uygulamayı biliyorsa elastik bandaj bazen şişliği azaltır. Uzvu desteklemeli; uyuşma, artan ağrı, solukluk veya parmaklarda soğukluk yapmamalıdır. Bu belirtilerde bandajı gevşetin veya çıkarıp hissi yeniden değerlendirin. Konum rahatsa ve hareketle kötüleşebilecek ciddi yaralanma şüphesi yoksa uzuv yükseltilebilir. Mola sırasında bandajdan sonra parmakların renginin ve duyusunun değişip değişmediğini izleyin.
Sabitleme ve çıkış
Ateli eğitimli kişiler, uzvu bulunduğu rahat konumda sabitleyerek ve öncesiyle sonrasında dolaşımı kontrol ederek uygular. Doğaçlama düzenek dokulara basarsa veya zorla düzeltme gerektirirse hasarı artırabilir. Kuşkuda kurtarma ekipleriyle iletişim kurup talimatlarını izleyin. Örneğin uzak bir yerde görevliyle konuşmak, hareket ettirmeden önce uygulanacak adımları netleştirir. Sabitlemeden sonra uzvun durumunu izlemeyi sürdürün.
Yaralanmayı uzun deneme yürüyüşüyle sınamayın. Düz zeminde birkaç dikkatli adım yalnızca belirtiler hafifse, denge korunuyorsa ve kaygı verici işaret yoksa uygundur. Ağrı, değişmiş yürüyüş veya dengesizlik rotanın bitirilmesi gerektiğini gösterir. Katılımcı düz yerde bile topallıyorsa zor yamaç kendi başına çıkış riskini artırır. Böyle bir tahliye yardım beklemekten tehlikeli olabilir.
Kişinin bütün durumunu izleyin
Düşmeden sonra baş ağrısı, bulantı, uyku hâli, bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma ve alışılmadık davranışı izleyin. Yaralı uzuv katlanılabilir görünse bile bu belirtiler acil tıbbi görüş gerektirir. Yaralıyı soğuktan koruyun ve yalnız bırakmayın. Değişiklikleri fark edip uzmanlara bildirmek için durumu düzenli kontrol edin. Kişi durduktan sonra daha yavaş yanıt vermeye başlarsa yardım isterken bunu aktarın.
Ağrı kesicileri talimatına göre; alerjileri, hastalıkları, etkileşimleri ve alınmış ilaçları dikkate alarak kullanın. İstenmeyen birleşimleri önlemek için almadan önce bunları kontrol edin. Ağrının azalması yaralı uzvu yük taşımaya hazır hâle getirmez. İlaçtan sonra rahatlama olsa bile çıkış kararını durum ve yaralanma belirtilerine göre verin.
Yürüyüşten sonra
Devam eden ağrı, belirgin şişlik, hareket kısıtlılığı veya topallama tıbbi değerlendirme gerektirir. Yaralanmanın oluşum biçimini ve belirtilerdeki değişimi yazın; bu sıralama uzmanın olayı anlamasına yardımcı olur. Yüke dönüş, iyileşmeye göre aşamalı olmalıdır. Sonraki rotada aceleyle yapılan deneme çoğu zaman süreci uzatır. Bacak sıradan yürüyüşte hâlâ ağrıyorsa uzun geçişi sınama olarak kullanmak için erkendir.
Rotadan önce hazırlanın
Ayağa uygun ayakkabı, makul çanta ağırlığı ve yükün aşamalı artırılması yaralanma olasılığını azaltır. Isınma ritme girmeye yardım eder; patikanın engebesi yine de kalır. Zor bölümde telefonu kaldırın, mesafeyi koruyun ve ağırlığı aktarmadan önce basacağınız yeri seçin. Örneğin taşlı bir inişte ellerin serbest olması ve sonraki adıma dikkat etmek dengesiz yüzeyi fark ettirir. Hızı ayağınızın altındaki koşullara göre seçin.
Grupta ilk yardım çantasını, iletişim araçlarını ve acil barınağı önceden paylaştırın. Önemli her şeyi tek kişi taşıyorsa onun yaralanması diğerlerini kaynaksız bırakır. Birkaç katılımcı rotayı, koordinat biçimini ve yardım çağırma düzenini bilmelidir. Öncü devam edemezse diğerleri konumu aktarabilir ve ortak araçları kullanabilir. Yola çıkmadan önce bu bilginin birlikte yürüyenlerce erişilebilir olduğundan emin olun.
